Trí tuệ nhân tạo trong thời gian gần đây đã đạt được sự phát triển thần tốc theo cấp số nhân, mang lại ảnh hưởng vô cùng sâu rộng trong nhiều lĩnh vực từ y tế, công nghiệp sản xuất, đến công nghiệp ô tô, bán lẻ, tài chính, giáo dục, năng lượng, giao thông v.v… Như vậy, hầu hết các lĩnh vực đều chứng kiến sự tác động vô cùng mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo trong việc mang lại mức độ hiệu quả, mức độ tự động hóa, mức độ sáng tạo, và mức độ AI thay thế công việc được thực hiện bởi con người với tốc độ mà chúng ta chưa hề chứng kiến trước đây.
Một vài ví dụ cụ thể
- Các hãng hàng không sử dụng mô hình AI để điều chỉnh giá vé máy bay theo thời gian thực, tối ưu hóa lợi nhuận cho mỗi chuyến bay. Hàng triệu quyết định về giá được đưa ra với tốc độ mà con người không thể thực hiện tương tự.
- Amazon sử dụng AI để điều chỉnh giá sản phẩm thương mại điện tử tự động nhiều lần trong ngày. Nếu thực hiện thủ công, sẽ phải cần hàng chục ngàn chuyên gia.
- AI đạt mức rất thông minh về toán học, có thể giải nhanh các bài toán cấp trung học và đại học về hình học, đại số, giải tích, lượng giác, xác suất thống kê. Tuy nhiên vẫn còn hạn chế trong việc đọc và diễn giải các đồ hình vẽ tay.
- AI không chỉ tương tác qua văn bản mà còn qua giọng nói, hình ảnh. AI tích hợp vào ô tô cho phép điều khiển bằng giọng nói — bật điều hòa, hạ cửa kính theo yêu cầu.
Một số câu hỏi đặt ra: liệu lúc nào đó AI sẽ hoàn toàn thay thế công việc của con người? Liệu công việc kinh doanh của chúng ta dù hiện đang thuận lợi nhưng sẽ bị đối thủ vượt qua do họ sử dụng tốt công cụ AI? Làm thế nào định hướng cho con cái chọn nghề nghiệp phù hợp mà không bị AI thay thế? Trong phạm vi bài viết này, câu trả lời sẽ được phân tích qua hai chủ đề bên dưới.
Chủ đề 1 — AI tác động đến sản xuất, kinh doanh
Là chủ doanh nghiệp, bạn cần lưu ý những lợi ích to lớn mà AI mang lại.
AI là một lực lượng lao động “ảo” mới (new virtual workforce) vô cùng hiệu quả: AI chatbot có thể phục vụ khách hàng 24/7 — đặt vé máy bay, đổi vé và nhiều dịch vụ hỗ trợ khác — mà không cần can thiệp của con người. Các dịch vụ AI khác như recommendation cho thương mại điện tử, các AI agent chạy 24/7 hỗ trợ kiểm tra tồn kho, tự động đặt hàng khi thiếu… cho thấy AI đã trở thành lực lượng lao động mới hiệu quả, với chi phí thấp hơn nhiều so với lực lượng lao động con người.
AI giúp tăng năng suất lao động: có thể đọc tài liệu từ các bản scan và nhập dữ liệu vào hệ thống máy tính với độ chính xác rất cao. Công nghệ OCR (Optical Character Recognition) kết hợp AI có thể nhận dạng cả bản scan chữ viết tay. Các công ty luật hoặc bảo hiểm đã bắt đầu dùng AI để đọc hồ sơ khách hàng, hợp đồng, hồ sơ claim bảo hiểm để lọc nghi ngờ gian lận. Một ứng dụng AI có thể đọc 1.000 trang tài liệu trong vài ngày — thay vì 3 người làm việc 6 tháng.
AI giúp giảm chi phí, tăng hiệu quả doanh nghiệp: kết hợp với Internet vạn vật (IoT) để xác định máy móc trong nhà máy có dấu hiệu nóng quá mức hoặc tiếng ồn bất thường, gửi cảnh báo bảo trì kịp thời trước khi máy hỏng — giúp giảm thời gian dừng hoạt động. Nhiều ứng dụng AI còn tối ưu sử dụng năng lượng, tự động bật/tắt điều hòa, máy sưởi khi hết giờ làm việc hoặc văn phòng không có người.
AI giúp tạo ra mô hình kinh doanh mới: thay vì bán máy in laser màu giá rất cao, công ty máy in chào dịch vụ cho thuê máy với chi phí vận hành thấp tính theo dung lượng in khoán hàng tháng. AI hỗ trợ bảo trì từ xa — biết hộp mực sắp hết để thay, biết máy hỏng để cử kỹ thuật viên đến sửa — mà không phải có mặt thường trực tại công ty khách hàng.
Chủ đề 2 — AI tác động đến công việc của người lao động
Nếu là người lao động, bạn cần lưu ý những vấn đề sau.
Gây ra thất nghiệp hàng loạt: do AI thay thế trực tiếp một số công việc của con người — ngay cả những việc như nhập dữ liệu, nghiệp vụ hạch toán kế toán, và cả làm báo cáo thuế — AI đe dọa lấy đi công việc của rất nhiều ngành nghề.
Các dự báo cho thấy AI có thể thay thế hoàn toàn 5–10% công việc, thay thế từng phần khoảng 60% công việc, và 30% công việc sẽ không bị AI thay thế. Vì vậy, khi chọn nghề nghiệp, các bạn trẻ nên tìm hiểu công nghệ AI mới nhất sẽ ảnh hưởng đến nghề nghiệp của mình thế nào, AI có thể làm được những tác vụ gì, để biết cách thích ứng. Thay vì khiếp sợ AI, hãy thử sử dụng nó, đánh giá và xem AI như công cụ lao động của chính mình.
AI có thể thay thế con người không?
Hiện tại, câu trả lời là không. Các nghiên cứu cho thấy AI sẽ rất khó thay thế con người trong các lĩnh vực cần sự sáng tạo, kỹ năng mềm — như giao tiếp, đồng cảm, thấu hiểu, thích ứng. Những lĩnh vực này bao gồm nhà hàng, khách sạn, tiệm cà phê; các vị trí cần tính sáng tạo, tính nghệ thuật, chăm sóc khách hàng, kỹ năng lãnh đạo và ra quyết định — đều rất khó để AI thay thế hiệu quả.
“AI sẽ không thay thế con người, nhưng những ai sử dụng AI sẽ thay thế những người chưa hề sử dụng AI bao giờ. — Ginni Rometty, cựu CEO IBM”
“AI will not replace humans, but those who use AI will replace those who don’t.” — Ginni Rometty, Former CEO of IBM.
